vô học

Một người vô học ném rác bừa bãi trên đường phố.

Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Không có học thức, thiếu kiến thức cơ bản: "vô học" chỉ trạng thái hoặc phẩm chất của một người không được học hành, không có sự hiểu biết tối thiểu về văn hóa, xã hội hoặc tri thức phổ thông.
   • Thiếu văn hóa, ứng xử thô lỗ: Trong ngữ cảnh phê phán, "vô học" còn mang nghĩa chỉ hành vi, lời nói thiếu lịch sự, không có nền tảng giáo dục, thể hiện sự thiếu tôn trọng hoặc thô tục.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:
  • Người vô học thường dễ bị lợi dụng trong xã hội hiện đại. (Người thiếu kiến thức cơ bản thường dễ bị lừa gạt hoặc lợi dụng.)
  • Hành vi vô học của anh ta khi cãi lộn nơi công cộng khiến mọi người khó chịu. (Cách cư xử thô lỗ, thiếu văn hóa của anh ta nơi đông người gây khó chịu cho người khác.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "kẻ vô học": danh ngữ chỉ người thiếu học thức, thường dùng với sắc thái chê trách hoặc khinh miệt.

  • Những kẻ vô học thường không hiểu giá trị của tri thức. (Những người thiếu học vấn thường không nhận ra tầm quan trọng của kiến thức.)

• "vô học vô thuật": cụm từ chỉ người vừa thiếu học vấn vừa không có kỹ năng, tài năng gì.

  • Ông ta bị coi là vô học vô thuật, chẳng làm nên trò trống gì. (Ông ta bị đánh giá là không có học vấn lẫn kỹ năng, vô dụng.)

Biến thể và từ gần giống

• Thất học (tính từ): mất cơ hội học hành, không được đi học — gần nghĩa với "vô học" nhưng nhấn mạnh vào nguyên nhân bên ngoài (hoàn cảnh).

  • Nhiều trẻ em vùng cao thất học vì thiếu trường lớp. (Nhiều trẻ em miền núi không được đi học do thiếu cơ sở giáo dục.)

• Học thức (danh từ): kiến thức có được từ việc học — trái nghĩa với "vô học".

  • Người có học thức thường biết cách ứng xử lịch thiệp. (Người có kiến thức thường cư xử lịch sự.)

Từ đồng nghĩa

• Dốt nát: thiếu kiến thức, không biết gì (mang sắc thái mạnh hơn, thường chỉ sự thiếu hiểu biết sâu sắc).
• Ngu dốt: kém thông minh, thiếu hiểu biết (thường mang tính xúc phạm).
• Mù chữ: không biết đọc, biết viết (chỉ một dạng cụ thể của vô học).

Thành ngữ liên quan

• Vô học bất tri: không có học thì không biết lẽ phải (thành ngữ Hán Việt, nhấn mạnh hậu quả của việc thiếu học).
  • Vô học bất tri, nên anh ta mới hành xử thiếu suy nghĩ như vậy. (Vì không có học nên anh ta mới cư xử thiếu suy nghĩ như thế.)